O projekcie

Projekt  p.n.: „Powszechny spis z natury – Matczé zelé (mięta) czyli poczuj miętę do przyrody”  był dofinansowany ze środków WFOŚiGW w Gdańsku, w kwocie 15.000 zł w ramach umowy dotacji nr WFOŚ/D/773/61/2016 z dnia 10.05.2016 r.

Realizacja projektu w przyjętej przez nas formie ma zwrócić uwagę mieszkańców powiatu kartuskiego na zasoby przyrodnicze przez rozwój wiedzy o bioróżnorodności a przez to zwiększyć ich troskę o środowisko. Osoby, które wezmę udział w kampanii zmienią swoje postawy przez doświadczenie dokumentowania fotograficznego niezwykłego bogactwa przyrody, udział w różnorodnych formach aktywizujących poznawczo, wywołujących pozytywne emocje. Kampania ma zaintrygować mieszkańców, wzbudzić zainteresowanie prowadzeniem obserwacji, dzieleniem się swoimi „znaleziskami” na portalu, uczestniczeniem w różnorodnych, korzystających z nowoczesnych narzędzi, działaniach, akcjach happeningowych, pokazach, spotkaniach przy ziołowych naparach, prezentacjach filmów, wyprawach z ekspertami, zakładaniu „łąk”, „herbariów” w bliskiej im przestrzeni. Prowadzić ma do kształtowania mody na znajomość tego, co żyje w najbliższym otoczeniu. Dopiero nazwanie czegoś co rośnie, żyje, zrozumienie ich znaczenia w środowisku, pozwala na zatroszczenie się o przyrodę. Ważne jest też wspólnota doświadczeń, odkrycie bogactwa przyrody jako wspólnego dobra. Dlatego kampania ma charakter społeczny, angażujący tak wielu partnerów. Nie wymaga angażowania dużych środków, (filmy można robić telefonem), wstępnej wiedzy, przeznaczenia specjalnego czasu, a tylko specjalnej uwagi. Udział wielu środowisk, instytucji, szkół, rodzin, dziadków z wnukami pozwoli na szerokie dzielenie się nowymi doświadczeniami, spotykanie się w różnych miejscach i z różnymi osobami. Koniecznym wsparciem są dobrze przygotowani nauczyciele-liderzy, którzy przez udział w specjalistycznych narzędziach rozwiną niezbędne kompetencje aby animować różne grupy, dzielić się wiedzą, doradzać, wspierać różne środowiska.  Proponowane przez nas formy działania, narzędzia, metody skierowane są do różnorodnych grup, dlatego proponujemy tak różnorodne sposoby. Centrum Inicjatyw Edukacyjnych od lat realizuje wiele projektów animujących środowisko i z naszego doświadczenia wynika, że takie szerokie kampanie wzmacniają bardzo jednostkowe działania. Przykładem mogą być corocznie organizowane przez nas Targi Nauki i Kultury, które włączają coraz więcej szkół. Tegoroczna akcja „Noc z liczbą Pi” zaktywizowała ponad 30 (ze 100) szkół z terenu powiatu kartuskiego, które zorganizowały całonocne działania. Coraz większą popularnością cieszą się organizowane przez nas Gry Miejskie, w których uczestniczą liczne szkoły. Od pięciu tat realizujemy projekt Młodzieżowy Ruch Naukowy, w którego ramach młodzież szkół ponadgimnazjalnych i gimnazjów prowadzi zajęcia z eksperymentami w szkołach podstawowych (prawie 40 szkół uczestniczy w projekcie). Prowadząc szkolenia dla nauczycieli wypracowaliśmy bardzo dobry system komunikacji ze szkołami. Nasze doświadczenia, szeroka współpraca środowiskowa, pozwala oczekiwać, że ten projekt zakończy się sukcesem – przyjęciem zadań na kolejne lata, rozbudowę portalu, spotkań w różnych środowiskach.

  1. W ramach zadania planowana jest szeroka kampania „Poczuj miętę do przyrody” na rzecz poznania i ochrony  bioróżnorodności, która obejmuje:
  1. Prowadzenie badań w mikroprzestrzeni: np. wokół domu, na trawnikach, w kartuskim parku, nad jeziorami, na które składają się: opis zasobów, dokumentacja fotograficzna, filmowa, rysunki (np. obserwacja ptaków, owadów, układ roślinny na ograniczonym terenie wyznaczonym w czasie spotkań przygotowujących do badań);
  2. Organizację dwóch seminariów i konferencji prasowych, z udziałem ekspertów z Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, Nadleśnictwa, Uniwersytetu Gdańskiego, przedstawicieli wydziałów ochrony środowiska Gmin, Powiatu oraz sołtysów, nauczycieli, uczniów i ich rodziców, organizacji pozarządowych, studentów UTW; seminariom towarzyszą lokalne media i portale społęcznościowe.
  3. Prezentowanie wyników i efektów badań w formie wystaw w placówkach, pokazu slajdów, filmów  na Rynku w Kartuzach oraz w różnych placówkach ;
  4. Prowadzenie akcji happeningowych, performance: np. stworzenie „akwenu” (z wykorzystaniem płyt pleksi) prezentujących zasoby jeziora Klasztornego „jak jest-jak mogłoby być” i ustawianie w różnych miejscach (Gminie, Szkole, Rynku, ulicy, przy przejściu dla pieszych, przed Centrum Kultury itp.)
  5. Włączenie różnych grup w działania badawcze np. studenci UTW – pszczoły,

gimnazjaliści – inne owady, dzieci – ptaki, licealiści –parki itp.

  1. Opracowanie i organizację gier terenowych „Gdzie się podział dziki zwierz” łączący w sobie elementy historii kryminalnej z poszukiwaniem śladów zwierząt;
  2. Kręcenie filmików przyrodniczych (kamery, telefony, aparaty fotograficzne- to forma która nie wymaga żadnych nakładów finansowych), które będą wyświetlane w różnych miejscach (szkołach, remizach, na ścianach domów, ustawianych specjalnie ekranach);
  3. Założenie portalu internetowego projektu z możliwością udostępnienia liderom grup celem umieszczania na nim zdjęć, filmików, informacji, działającego jako wspólna platforma;
  4. Zakładanie „łąk” i „herbarium” na małych, uzgodnionych z gminami, sołectwami, szkołami powierzchniach – sadzenie rodzimej roślinności, zgodnie z warunkami naturalnymi, dołączanie tabliczek z opisem; prowadzenie obserwacji,
  5. Zakładanie budek lęgowych (w okolicy każdej z uczestniczących szkół czy grup środowiskowych)

  1. Organizacja festynów związanych z prowadzoną kampanią na rzecz docenienia i ochrony bioróżnorodności : Ośrodek Sportów Wodnych – Brodnica Górna – „Przyroda pod żaglami”

Łabędzia Wyspa na jez. Klasztornym – „Jezioro Łabędzie” łączące muzykę z pokazami i spotkaniami nt. ptactwa wodnego oraz flory i fauny wodnej, „Jesienne i zimowe spotkania z herbatką” (nawiązanie do zbierania i suszenia ziół)

Projekt zakłada udział w jego realizacji różnorodnych grup mieszkających lub uczących się/pracujących na terenie gminy Kartuzy. Jego celem jest zwrócenie uwagi na zasoby przyrodnicze, piękno wynikające z bioróżnorodności oraz zagrażające im warunki.

  1. Dla realizacji kampanii przeprowadzone zostanie szkolenie nauczycieli, którzy poszerzą swoją wiedzę przyrodniczą, co pozwoli im na pomoc uczniom oraz innym osobom uczestniczącym w „spisie z natury”. Ważne będzie doposażenie ich w przewodniki do oznaczania flory i fauny, poradniki związane z uprawianiem ogrodów (tradycyjnych przydomowych). Konieczne jest wzmocnienie kompetencji nauczycieli, włączenie ich w działania na rzecz środowiska (np. przy współpracy z sąsiadami) i to zarówno nauczycieli przedmiotów przyrodniczych jak i klas początkowych. Zajęcia poprowadzą dydaktycy UG, pracownicy Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, Lasów Państwowych, informatyk (przygotowanie do obsługi portalu) oraz warsztatów fotograficznych – jak fotografować przyrodę (razem z uczniami oraz innymi osobami – otwarte warsztaty w szkołach partnerskich); uczestnicy szkoleń opracują przewodniki pomagające w szukaniu i rozpoznawaniu flory i fauny, które będą przekazywane sołectwom, rodzinom jako poradnik;

  1. Aby realizacja stała się możliwa, zostanie zorganizowane seminarium skierowana do różnych grup i środowisk –maj 2016 – w Kartuskim Centrum Kultury w czasie którego zostanie zaprezentowany projekt działań, czyli budowanie kampanii oraz zostaną przedstawione podstawowe dane o zasobach przyrodniczych  terytorium powiatu kartuskiego (współpraca z UG, Lasami Państwowymi, Kaszubskim Parkiem Krajobrazowym). Praca w zespołach pozwoli na przyjęcie zadań, terminów realizacji oraz podzielenie terytorium (mapy) między poszczególne grupy: studentów UTW (w tym grupy „dziadkowie z wnukami”), uczniowie (w tym grupy „dzieci i rodzice”), inne osoby i organizacje. Zadania mogą dotyczyć np. prowadzenia obserwacji „kto odwiedza drzewo w ogrodzie”, „żaby w mojej okolicy”, „gniazdujące ptaki”, „co pływa na wodzie i w wodzie – od planktonu po butelkę”. Zbierane informacje, zdjęcia,  umieszczane zostają na portalu projektu. W ten sposób zachęcamy wszystkich do poszukiwania, rejestrowania, wspólnego tworzenia spisu wszystkich znalezionych gatunków żyjących w naszej okolicy. Zależy nam na rejestrowaniu „nowych gatunków” tj. rejestrowaniu i opisywaniu osobników i okazów – od mrówki po bociany – każdy w zapisie pojawi się tylko raz gdyż chodzi o rejestrowanie różnorodności – czego albo kogo nie ma jeszcze na naszej liście. Przy wpisach np. „bocian” albo „paproć” zostaną zaznaczone na mapie miejsca ich występowania oraz ocena zachowania stanu. Przekazane  zostanie informacje o dostępie przewodników (w w wyznaczonych szkołach) oraz na bieżąco uzupełnianych poradników (m.in. u sołtysów)

1.                  Opis zdiagnozowanego problemu, który wymaga podjęcia działań z zakresu edukacji ekologicznej:

Teren powiatu kartuskiego charakteryzuje się dużą różnorodnością przyrodniczą, co nie znajduje obicia w realizowanych zajęciach z uczniami, realizowanych przez szkoły projektach, korzystaniu z zasobów przyrodniczych przez mieszkańców (poza zbieraniem grzybów). Większość działań i akcji podejmuje problematykę czystości jezior, odpadów, a brakuje działań promujących piękno przyrody, skłaniających do wrażliwego kontaktu, dbałości o zachowanie naturalnych dla tych terenów roślin, ogrodów i troski o jej zachowanie w stanie zgodnym z warunkami naturalnymi charakterystycznymi dla różnych obszarów, siedlisk, terenów. Istnieje niebezpieczeństwo pozbywania się roślin lokalnych, a zastępowanie ich „modnymi”, które z jednej strony wyprą rodzime, a z drugiej mogą zmienić układ fauny (tak jak to się stało z wróblami gdy wycięto krzewy). Mała świadomość wewnętrznej spójności świata przyrody, istoty bioróżnorodności, nieznajomość lokalnych zasobów powoduje brak wrażliwości na to, co powinno zachwycać lub niepokoić w najbliższym otoczeniu. Nauczyciele rzadko pracują z uczniami w terenie, uczniowie nie potrafią zidentyfikować nawet pospolitych roślin, zwierząt, owadów; nie potrafią ocenić ich roli w środowisku.  Mieszkańcy (dzieci, młodzież i dorośli) dowiedzą się, że przyrodę można odkrywać, a jednocześnie o nią się troszczyć. Niepokoi likwidacja przyszkolnych ogródków (a jednocześnie wprowadza się „zdrową żywność” w szkolnych sklepikach), gdzie można by reaktywować dawne „przydomowe ogrody”, herbaria. Jedyną możliwością zamiany postaw jest doświadczenie emocjonalne związane z kontaktem z przyrodą oraz wiedza o niej – o gatunkach, warunkach ich bytowania, roli w środowisku, znaczeniu dla ludzkiej egzystencji, a także możliwościach wpływania na decyzje jakie podejmuje człowiek (planowanie przestrzenne, budowa dróg, zakładanie ogrodów przydomowych, wprowadzanie elementów architektury, modelowanie preferencji estetycznych, często w opozycji z naturalnymi uwarunkowaniami. Najwięcej szkody przynosi nieświadomość, brak alternatywnych rozwiązań, zaniechanie tradycji związanych z uprawą roślin. Dla Kaszubów, najważniejszą rośliną jest właśnie mięta (takie odpowiedzi uzyskaliśmy pytając „tradycyjne rody kaszubskie”), a jednak wyparły je bukszpany, tuje, hortensje – jest pięknie, ale nie u nas.

2.                  Cele realizacji projektu:

6.1. Cel główny: Kształtowanie postaw służących czynnej ochronie najbliższego środowiska przez włączenie w badania  zasobów przyrodniczych – bioróżnorodności, związanych z nimi zagrożeń różnych terenów powiatu  kartuskiego, różnych grup wiekowych (młodzież, dorośli)

6.2. Cele szczegółowe:

Aktywizacja różnych grup celem realizacji badań terenowych służących opisowi zasobów przyrodniczych oraz zagrożeń;

Zwrócenie uwagi społeczności powiaty kartuskiego na zasoby przyrodnicze oraz zagrożenia poprzez organizację różnorodnych kampanii, akcji, happeningów;

Zwiększenie wiedzy o bioróżnorodności charakteryzującej teren powiatu kartuskiego wśród jej mieszkańców;

Ocena zasobów w kategorii dobra wspólnego przez zaangażowanie różnych grup do prezentowania efektów swoich badań, dokumentacji fotograficznej i filmowej;

Utrwalenie efektów działań przez wywołanie wieloletnich procesów – akcja „łąka”, „poczuj miętę”, portal, grupa przeszkolonych nauczycieli wyposażonych w dodatkowe narzędzia;

Budowa wspólnoty, środowiska społecznego wokół wspólnego dobra jakim jest przyroda i związana z nią wspólna troska;

Umożliwienie silnych przeżyć emocjonalnych przez prowadzone kampanie ( happeningi, tworzenie filmów, wspólny portal społeczności owy, budowanie osobistych relacji pomiędzy uczestnikami, wzrost poczucia sprawstwa, stwarzanie okazji do wyrażania troski o własne środowisko przyrodnicze, akcja wlepek „Poczuj miętę do przyrody”, uczestniczenie w projekcjach filmowych i slajdowych w różnych miejscach, włączenie wielu instytucji oraz osób prywatnych, rodzin, działania międzypokoleniowe itp.)

3.                  Etapy realizacji projektu   harmonogram realizacji zadania:

Maj 2016 – organizacja seminarium – otwarcie projektu; udział przedstawicieli szkół, UTW oraz innych grup, prezentacja celów, form działania, prezentacje – współpraca z Uniwersytetem Gdańskim, Kaszubskim Parkiem Krajobrazowym, Nadleśnictwem w Kartuzach – podział zadań.

Uruchomienie kursu dla nauczycieli obejmującym zajęcia terenowe, fotograficzne, informatyczne – 50 godzin dla 25 nauczycieli wszystkich etapów Nauczania – liderów programu; prace nad przygotowaniem pakietu edukacyjnego (scenariusze, poradniki, zakup przewodników do oznaczania fauny i flory);

Wyznaczenie terenów, gdzie będą zakładanie „łąki” oraz „herbaria” – ok. 1 metr kwadratowy (porozumienie z gminami, szkołami, właścicielami terenu, sołectwami).

Przygotowanie kart obserwacji.

Rozdział roślin, budek lęgowych, płotków oraz tabliczek służących opisaniu siedlisk. Ustalenie strategii wprowadzania, rejestracji filmowej i fotograficznej.

Uruchomienie portalu „Poczuj miętę do przyrody”:

Opracowanie sposobów realizacji w poszczególnych gminach, sołectwach

Organizacja szkoleń dla nauczycieli.

Maj

- Przygotowanie oraz druk wlepek „Poczuj miętę do przyrody”, przekazanie uczestniczącym w projekcie grupom, ustalenie strategii  działania.

-Prowadzenie badań terenowych, umieszczanie zdjęć oraz filmów w portalu.

-Organizacja spotkań w różnych sołectwach nt. zioła, pszczoły, ptaki, rośliny, las i runo leśne, rośliny chronione, ziołolecznictwo, ptaki i ssaki, owady (bazą są szkoły, sołeckie miejsca spotkań)

-Pierwsze prezentacje filmowe i fotograficzne w różnych miejscach powiatu (Rynek w Kartuzach, szkoły, remizy strażackie, centra wiosek); współpraca z partnerami, organizacjami pozarządowymi.

Szkolenia dla nauczycieli.

organizacja akcji „Przyroda pod żaglami” w Brodnicy Górnej – Ośrodek Sportów Wodnych –Złota Góra – dla szkół uczestniczących w projekcie – badania terenowe, warsztaty związane z fotografowaniem przyrody, warsztaty przyrodnicze – we współpracy z UG, Kaszubskim Parkiem Krajobrazowym, Nadleśnictwem, 

Czerwiec -

- Organizacja akcji „Jezioro Łabędzie” na Wyspie Łabędziej na jeziorze Klasztornym w Kartuzach łączące elementy muzyki, festynu;

Warsztaty z ziołolecznictwa;

Zbieranie ziół.

Warsztaty terenowe w ekspertami – obserwacja ptaków, oznaczanie siedlisk, identyfikacja roślin, grzybów, zwierząt itp.

Przeprowadzenie akcji wśród właścicieli ogrodów przydomowych – podziel się miętą – zbieranie i przekazywanie innym osobom;

Lipiec, sierpień – prowadzenie badań, uzupełnianie danych na portalu, przesyłanie zdjęć

Wrzesień –

Organizacja „Naparów” spotkań z ekspertami połączonych z przygotowaniem herbatek ziołowych, prezentacją miodów – w sołectwach, szkołach, Kartuskim Domu Kultury,

Przygotowanie happeningu „Akwen” – stworzenie „Jeziornego środowiska” zamkniętego pomiędzy płytami pleksi – wystawianie w różnych miejscach np. przed szkołami, urzędami Gminy, lokalnymi pasiekami, kołami gospodyń wiejskich- organizator Zespół Szkół Zawodowych i Ogólnokształcących w Kartuzach;

Przesyłanie i zbieranie zdjęć okazów przyrodniczych, filmów

Organizacja pokazów zdjęć i filmów na budynkach, w szkołach, remizach, Rynku w Kartuzach

Organizacja Gry terenowej – Gdzie się podziało dzikie zwierzę: (organizator Powiatowy Sejmik Młodzieżowy)

Szkolenia nauczycieli.

Październik

Kontynuacja „Naparów” – spotkań przy herbatkach ziołowych z ekspertami – botanicy, zoologowie i inni przyrodnicy – szkoły, UTW w Kartuzach, miejsca spotkań w sołectwach; Tematyka jesienna – jak przyroda przygotowuje się do zimy, zmiany w okolicy. Nietoperze i sowy. Owady.

Kontynuacja dokumentowania fotograficznego i filmowego, umieszczanie na portalu, prezentacje w szkołach, na budynkach w centrach wsi, na specjalnie ustawianych ekranach;

Szkolenia nauczycieli.

Listopad

Kontynuacja dokumentacji fotograficznej i filmowej, prezentacje w szkołach, na budynkach w centrach wsi,;

Dokumentowanie zmian w założonych „łąkach” i herbariach

Kontynuacja naparów – spotkań przy herbatkach ziołowych z ekspertami – Tematyka: co i kto zasypia, a kto gromadzi pokarm, przygotowanie karmników, pokarmów;

Wycieczki z ekspertem – obserwacja zmian w przyrodzie.

Szkolenia nauczycieli. Organizacja wystaw fotografii przyrody w szkołach, domach kultury, miejscach spotkań w sołectwach – wystawa objazdowa – Podaj dalej – instytucje przekazują sobie zgodnie z przyjętym harmonogramem;

Grudzień

Uzupełnianie na portalu dokumentacji zdjęciowej i filmowej;

Szkolenia nauczycieli.

Wyjścia w plener z opiekunami merytorycznymi – tropy zwierząt.

Szkolenie nauczycieli;

Przedświąteczne „Napary” – Kto zimą śpi? Czyli co się dzieje z roślinami, owadami, zwierzętami w tym czasie? Uzupełnianie karmy dla zwierząt.

Styczeń -2017

Uzupełnianie dokumentacji fotograficznej i filmowej na portalu

Organizacja Gry terenowej – Gdzie się podział dziki zwierz?

Szkolenie nauczycieli.

Spotkanie w ramach „Naparów” – Gdzie śpią motyle?

Luty

Kontynuacja „Naparów” – spotkań przy herbatkach ziołowych z ekspertami – Co się dzieje pod taflą lodu ?

Prace nad organizacją seminarium kończącego projekt

Uzupełnianie dokumentacji fotograficznej i filmowej

Marzec

Uzupełnianie dokumentacji filmowej i fotograficznej

Wyprawy z opiekunem – Budzimy się na wiosnę ;

Akcja happeningowa – Obudźcie ją ze snu

Akcja informacyjna zapraszająca na seminarium kończące projekt.

Badania: co się dzieje na naszych „Łąkach” oraz „Herbariach”

Organizacja seminarium „Czujesz miętę?” – podsumowanie projektu, wyznaczenie nowych celów;

Prezentacja filmów, zdjęć, „Wszyscy jesteśmy Vivaldim – czyli wielkie wykonanie 4 pór roku na różne instrumenty, zdjęcia”